Het virus [HIV] dat AIDS veroorzaakt wordt door bloed-bloed contact of onbeschermd seksueel contact overgebracht. Het virus komt in alle landen voor: in de westerse wereld nog hoofdzakelijk bij bepaalde risicogroepen zoals drugverslaafden en personen met veel wisselende onbeschermde seksuele contacten; in Afrika, Azië, Latijns-Amerika, Oost-Europa en het Caribisch gebied komt het virus op grote schaal voor onder de gehele bevolking.

Er bestaat nog geen vaccin tegen HIV/Aids.

In gebieden met minder hygiënische omstandigheden moet u rekening houden met mogelijke besmetting met de Salmonella bacterie [Salmonella thyphimurium], die de ziekte buiktyfus veroorzaakt. Ook deze bacterie wordt overgebracht door besmet voedsel of drinkwater. U kunt daarnaast buiktyfus oplopen door het eten van niet goed gekookte kip, vlees, eieren of  melk. De symptomen van buikyfus treden op één tot drie weken na de besmetting. Verschijnselen zijn koorts, misselijkheid en hoofdpijn. Soms is er obstipatie, maar bloederige diarree kan ook een symptoom zijn. In zeer ernstige gevallen zijn er bewustzijnsstoornissen en is een ziekenhuisopname noodzakelijk. In sommige gevallen, b.v. bij verminderde weerstand of bij langdurig verblijf in riskante gebieden wordt vaccinatie tegen tyfus aanbevolen.

Cholera wordt veroorzaakt door een bacterie. Cholera kan in verschillende vormen voorkomen variërend van symptoomloos tot ernstig braken, uitdroging en diarree. De ontlasting wordt waterdun zonder pijn of krampen. De zgn. "rijstewaterontlasting" wordt in grote hoeveelheid en frequent geloosd. Hoewel deze symptomen binnen enkele uren na besmetting met de bacterie kunnen optreden kan het ook één tot drie dagen duren voordat de symptomen zichtbaar worden. Bij een snelle en goede behandeling herstelt de patiënt in enkele dagen. Het risico een ernstige vorm van cholera op te lopen in landen waar deze ziekte voorkomt, is voor reizigers praktisch te verwaarlozen. Het grootste risico loopt men in vluchtelingen kampen en gebieden geteisterd door rampen en overstromingen.

Vaccinatie is maar zeer zelden aangewezen.

In verstedelijkte gebieden in veel tropische landen komt deze door muggen overgedragen virusziekte voor. De vrouwelijke Aedes aegypti mug, die deze ziekte overbrengt, is met name overdag actief. Dengue verloopt meestal onschuldig met koorts, hoofdpijn, verminderde eetlust, misselijkheid, pijn in het onderste gedeelte van de rug en in sommige gevallen huiduitslag die op mazelen lijkt. De eerste symptomen van dengue koorts worden 3 tot 14 dagen na een besmetting zichtbaar en verdwijnen meestal vanzelf binnen 6 dagen. Een tweede infectie verloopt vaak zeer ernstig.

Er is nog geen vaccin tegen Dengue.

Difterie komt in ons land vrijwel niet meer voor, door een goede immunisatie. Deze ziekte is vooral in de Oost-Europese landen en de tropen nog vrij veel voorkomend. Difterie is een zeer besmettelijke infectie met de bacterie Corynebacterium diphteriae, die door hoesten wordt overgebracht. Bij geïnfecteerde personen houdt de bacterie zich op in de mond, neus, keel of huid.

De keeldifterie kenmerkt zich door zwerende ontstekingen van de tonsillen, mondholte en luchtpijp. Ook kan deze schade van de hartspier of verlamming van de ademhalingsspieren tot gevolg hebben.

Daarnaast kan de huidvariant van de bacterie een ontsteking van de huid veroorzaken. Deze zogenaamde huiddifterie is minder ernstig en ziet men soms bij reizigers die in de tropen veel op blote voeten hebben gelopen.

Vaccinatie tegen difterie vindt plaats in het Rijks Vaccinatie Programma samen met vaccins tegen Poli en Tetanus  [DTP] en bij  zuigelingen tevens gecombineerd met Kinkhoest [DKTP]. Deze vaccinatie  is echter niet levenslang geldig, daarom kan een herhalingsinjectie DTP nodig zijn bij reizigers. 

Gele Koorts is een ernstige virusziekte die wordt overgedragen door muggen. De symptomen zijn hoge koorts, misselijkheid, hoofdpijn, spierpijn, onrust, geïrriteerdheid en obstipatie. In milde gevallen van Gele Koorts nemen de symptomen na een aantal dagen af. In ernstige gevallen van Gele Koorts neemt de koorts 2 tot 5 dagen na het begin af maar zal weer toenemen na een aantal uren of dagen. Verder gaan ernstige gevallen van Gele Koorts gepaard met bloedingen, zwart braaksel, gelige verkleuring van huid en ogen [geelzucht] en vermindering van de functies van meerdere organen. Veertig procent van de mensen die de ziekte krijgt, overlijdt eraan. Het gaat hier gelukkig om een zeldzame ziekte, die met name voorkomt in Zuid-Amerika en Afrika.

Voor Gele Koorts is een goed vaccin beschikbaar en in veel gebieden is het zelfs verplicht aan te kunnen tonen [middels een stempel in het gele vaccinatiepaspoort]  dat men actief tegen Gele Koorts is gevaccineerd.

Dit is een ontsteking van de lever die wordt veroorzaakt door het hepatitis A virus. Dit virus wordt overgedragen door met ontlasting besmet voedsel en drinkwater. Bij kleine kinderen verloopt de infectie vaak zonder klachten. Volwassenen kunnen er echter behoorlijk ziek van zijn. De symptomen van Hepatitis A zijn: verminderde eetlust, vermoeidheid, misselijkheid, overgeven, maagpijn, gewrichtspijnen, huiduitslag, donkere urine en gelige verkleuring van ogen en huid (geelzucht). De klachten duren meestal vier tot zes weken, waarbij besmettingsgevaar op anderen in de omgeving één week voor tot één week na het uitbreken van de geelzucht het grootst is. Hepatitis A kan men overal en in elk land oplopen maar de kansen om besmet te raken zijn het grootst in de (sub)tropen.

Men kan zich door vaccinatie uitstekend tegen hepatitis A beschermen.

Japanse encefalitis is een virusinfectie die wordt overgedragen door muggen. Besmetting vindt voornamelijk plaats op het platteland van Azië. Intensief contact met huisvee, waaronder kippen en varkens, vormt de grootste risicofactor voor overdracht van dit virus. Meestal verloopt de infectie relatief mild. In sommige gevallen treedt een hersenvliesontsteking op, waarbij de kans bestaat op blijvende invaliditeit of overlijden. De symptomen van Japanse encefalitis zijn griepachtige symptomen als hoofdpijn, koorts, maagdarmstoornissen en verwarring. Het risico van infectie is het grootst in China, Korea, India en Zuid-Oost Azië .

Er bestaat een vaccin tegen Japanse Encephalitis. In Nederland is het alleen in gespecialiseerde centra verkrijgbaar.

Dit is een ziekte die wordt veroorzaakt door in leidingwater aanwezige bacteriën. Deze bacterie komt vooral voor in warm waterbronnen die kleine waterdeeltjes vormen die ingeademd kunnen worden, bijvoorbeeld: fonteinen, whirlpools, koelsystemen en airconditionings systemen. In water met [constante] temperaturen van 30-40˚C is het risico van aanwezigheid van de bacterie het grootst. De symptomen lijken op griep en longontsteking. Klachten kunnen zijn: koorts, hoofdpijn, hoesten, pijn op de borst en koude rillingen. Daarnaast kunnen symptomen optreden als diarree, spierpijn, buikpijn en verwardheid. Deze symptomen worden meestal binnen 2 tot 10 dagen na de besmetting zichtbaar. Legionella komt met name voor bij personen tussen de 40 en 70 jaar, waarbij mannen drie keer zo gevoelig zijn voor legionella als vrouwen. Roken of alcohol consumeren vergroot het risico. Daarnaast zijn mensen met een chronische ziekte [bv. diabetes] of personen met een verminderd immuunsysteem [bv. door het gebruik van bepaalde medicijnen] gevoeliger voor de legionella bacterie. De Legionella komt ook in ons land voor. Verder wordt de ziekte geregeld waargenomen bij toeristen die hebben gelogeerd in hotels in landen rond de Middellandse Zee.

Er bestaat geen vaccin tegen legionella.

De ziekte van Lyme komt vrijwel overal ter wereld voor, maar met name in Europa en de Verenigde Staten. Deze ziekte wordt overgedragen door met de parasiet Borrelia burgdorferi geïnfecteerde teken. De infectie kan een rode ringvormige huiduitslag en een grieperig gevoel veroorzaken. In een later stadium kunnen aandoeningen aan het zenuwstelsel of de gewrichten ontstaan. De zeer typische ringvormige huiduitslag komt niet bij iedereen voor waardoor deze ziekte vaak niet wordt herkend.

De parasiet die de ziekte van Lyme veroorzaakt in de Verenigde Staten is een andere parasiet dan die de ziekte van Lyme in Europa veroorzaakt.

Teken kunnen ook andere ziektes overbrengen, zoals tekenencephalitis.

Er bestaat geen vaccin tegen de ziekte van Lyme.

Malaria is een ziekte die wordt veroorzaakt door parasieten in het bloed. Deze parasieten worden overgedragen door de beet van bepaalde muggensoorten [Anopheles], die vooral ’s avonds en ’s nachts steken. De malariaparasieten vermenigvuldigen zich eerst in de lever, daarna in de rode bloedcellen. Daarbij treden ziekteverschijnselen op, zoals koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn, koorts, braken, diarree en buikpijn. Doorgaans worden deze verschijnselen voorafgegaan door een grieperig gevoel.

Er zijn 4 soorten malaria:

Er bestaat geen vaccin tegen malaria. Toch zijn er voor veel gebieden maatregelen nodig om de kans op malaria zo klein mogelijk te maken. Op sommige plaatsen volstaan muggenwerende  maatregelen zoals bedekkende kleding, klamboes, muggenwerende sprays en insmeermiddelen met DEET. Vaak is tevens medicatie nodig. Met deze medicijnen moet meestal voor vertrek worden gestart.

Meningitis is een ernstige infectie van de vloeistof in de hersenen en in het ruggenmerg. Voor de behandeling van meningitis is het zeer belangrijk om te weten of dit wordt veroorzaakt door een virus of een bacterie. De virale meningitis verloopt meestal mild en geneest over het algemeen binnen 2 weken, zonder specifiek behandeling. De bacteriële infectie [Meningokokken] verloopt veel ernstiger. De symptomen zijn aanvankelijk van griepachtige aard, zeer snel ontstane hoofdpijn en hoge koorts. De ziekte kan razendsnel verlopen en binnen enkele uren tot de dood leiden, zeker als bloedvergiftiging optreedt. Koorts en nekstijfheid [de kin kan niet of met veel pijn op de borst worden gezet] betekent groot alarm!  Soms veroorzaakt het virus al bloedvergiftiging [sepsis] voor de meningitis optreedt. Meningitis komt overal ter wereld voor. Er zijn verschillende typen meningitisbacteriën. In Nederland gaat het meestal om typen B en C. Type B verloopt meestal het ernstigst.  In tropische landen komen ook andere typen vaak voor [A,Y en W135]. Ook in andere delen van de wereld komen af en toe epidemieën voor. Reizigers die gedurende langere tijd in nauw contact komen met de lokale bevolking in deze gebieden, lopen een verhoogd risico.

In het Rijks Vaccinatieprogramma is sinds 2002 vaccinatie tegen type C opgenomen voor alle kinderen van 2 maanden tot 19 jaar.

Voor type B bestaat nog geen vaccin

Voor reizigers wordt soms het zogenaamde quadrivalente vaccin geadviseerd. Dit beschermt tegen type A,C,Y en W135. Bedevaartgangers naar Mekka zijn verplicht  uiterlijk 10 dagen voor aanreis in Saudie-Arabie te zijn gevaccineerd met dit vaccin.

Het poliovirus wordt overgedragen van mens op mens via de ontlasting, maar kan ook door met ontlasting besmet voedsel en|of drinkwater. Bij besmetting met het poliovirus worden zenuwcellen aangevallen die de spierbewegingen coördineren. Ongeveer 7 tot 14 dagen na blootstelling aan het virus treden de eerste symptomen op. De symptomen kunnen zijn: hoofdpijn, vermoeidheid, stijve nek en rug en spierpijn. In de ernstige gevallen dringt het virus de hersenen of het ruggenmerg binnen, waardoor verlamming op kan treden van de ademhalingsspieren, slikspieren, beenspieren en/of armspieren. Dat kan als mogelijk gevolg overlijden hebben. Polio komt nog veel voor in gebieden met minder goede hygiënische omstandigheden, met name Azië en Afrika.

Vaccinatie tegen polio vindt plaats in het Rijks Vaccinatie Programma samen met vaccins tegen Difterie en Tetanus  [DTP] en bij  zuigelingen tevens gecombineerd met Kinkhoest [DKTP]. Deze vaccinatie  is echter niet levenslang geldig, daarom kan een herhalingsinjectie DTP nodig zijn bij reizigers.

Hondsdolheid is een virusinfectie van de hersenen. Het verloopt altijd dodelijk. Het virus wordt verspreid via speeksel van besmette zoogdieren [zoals honden, vossen, apen en vleermuizen]. Na een beet ontstaan de symptomen pas na twee tot drie maanden. Eerst irritaties of jeuk op de plaats van de beet, daarna koorts, hoofdpijn, verlammingen en soms ook het typische verschijnsel van de watervrees: angst om te drinken. Uiteindelijk kan rabiës resulteren in verlamming, stuiptrekkingen en waanbeelden. In veel landen, ook in de landen die Nederland direct omringen, komt hondsdolheid voor.

Mensen die een fietsvakantie doorbrengen in gebieden met hondsdolheid of mensen die veel met dieren werken worden aanbevolen zich actief tegen Rabiës te vaccineren. Ook reizigers die zeer lang door hoog risico gebieden trekken en waar géén passief vaccin beschikbaar is worden aanbevolen een rabiës vaccinatie in overweging te nemen.

Plotseling opkomende diarree komt vaak voor onder reizigers. Een op de drie reizigers geeft aan kortdurende diarree gehad te hebben tijdens het verblijf in de [sub]tropen. Deze reizigersdiarree wordt meestal veroorzaakt door  E. Coli , een darmbacterie en kan via het eten van besmet voedsel of het drinken van niet schoon drinkwater gemakkelijk opgelopen worden. Reizigersdiarree verloopt in het algemeen mild en is na 2 tot 4 dagen weer verdwenen. Het is  belangrijk uitdroging te voorkomen. Vooral ouderen en jonge kinderen hebben meer kans op uitdroging. Mensen met  suikerziekte raken vaker ontregeld door diarree.

Er bestaat geen vaccin tegen reizigersdiarree.

Contact met oppervlaktewater [pootje baden | zwemmen] kan in bepaalde delen van Afrika, Midden- en Zuid-Amerika en het Midden- en Verre Oosten, een ernstige ziekte tot gevolg hebben, die wordt veroorzaakt door de wormsoort Schistosoma. Deze wormsoort komt zowel voor in stilstaand als in stromend zoet water en leeft en vermenigvuldigt zich in specifieke waterslakken. Vanuit de geïnfecteerde slakken komen larven vrij, die zich vanuit het oppervlaktewater de huid binnendringen. Vervolgens ontwikkelen deze parasieten zich tot volgroeide wormen in de bloedvaten van de darmen en|of blaas. De meest voorkomende symptomen zijn: koorts, hoofdpijn, spierpijn, gewrichtspijn, buikpijn, diarree, misselijkheid, hoesten, verminderde eetlust, gewichtsverlies en vermoeidheid. In zeldzame gevallen kan een ernstige ziekte het gevolg zijn, zoals chronische aandoeningen van de longen, lever, darmen en/of urinewegen.

Er bestaat geen vaccin tegen Schistosomiasis.

Seksueel overdraagbare aandoeningen, zoals gonorroe ['druiper'], syfilis en chlamydia, komen overal op de wereld voor en kunnen via onbeschermd seksueel contact overgedragen worden. Vaak verlopen deze aandoeningen zonder klachten en kunnen bij het onveilig vrijen ongemerkt van de ene persoon naar de andere persoon worden overgebracht. Het gebruik van de pil biedt geen bescherming tegen geslachtziekten. Geslachtsziekten, opgelopen op jonge leeftijd zijn vaak de veroorzakers van onvruchtbaarheid op latere leeftijd. Aids en hepatitis B zijn ook sexueel overdraagbaar. Deze staan apart beschreven.

Er bestaan geen vaccins tegen gonorroe, syfilis en chlamydia.

Dit is een vorm van virale hersenontsteking die overgebracht wordt door teken. Meestal verloopt de ziekte onschuldig maar er kan ook een ernstige vorm van hersen[vlies]ontsteking optreden. De tekenencefalitis komt voor in een aantal bosrijke gebieden in Scandinavië, Siberië en Centraal-Europa, o.a. in Zuid-Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië, Slovenië, het oostelijke deel van Polen en de Baltische staten [FSME is de Europese variant en RSSE is de Russische soort]. Voor degenen die door de vrije natuur trekken waar de besmette teken voorkomen, bestaat er een beperkt risico de ziekte op te lopen. Een hoog risico lopen werkers in de natuur die langdurig in het voorjaar in bosrijke omgevingen vertoeven waar een groot deel van de teken met dit virus zijn besmet.

Er bestaat een vaccin tegen FSME. In Duitsland en Oostenrijk wordt op grote schaal hiermee gevaccineerd. In Nederland is het ook verkrijgbaar.

Tetanus komt overal ter wereld voor. Besmetting met deze ziekte kan opgelopen worden als straatvuil, aarde, mest of stof in een wond komt. Wanneer de bacterie [Clostridium tetani] in een wond komt, kan deze zeer giftige stoffen gaan uitscheiden. De tijd tussen vervuiling van een wond en de eerste symptomen is meestal minder dan 2 weken, maar kan variëren van twee dagen tot enkele maanden. Over het algemeen geldt, hoe korter de tijd tussen besmetting en eerste symptomen, des te ernstiger is het verloop van de tetanus. De eerste symptomen van tetanus zijn hoofdpijn en spasmen van de kaakspieren. Naarmate het gif zich door het lichaam verspreidt, zullen ook andere spiergroepen getroffen worden, zoals: nek-, arm-, been- en maagspieren. Men kan aan deze ziekte overlijden als ook de ademhalingsspieren worden aangedaan.

Vaccinatie tegen tetanus vindt plaats in het Rijks Vaccinatie Programma samen met vaccins tegen Polio en Difterie [DTP] en bij  zuigelingen tevens gecombineerd met Kinkhoest [DKTP]. Ook na het oplopen van verwondingen met straatvuil wordt in Nederland zo nodig een [herhalings- of volledige] vaccinatie met het tetanusvaccin gegeven. Deze vaccinaties zijn echter niet levenslang geldig, daarom kan een herhalingsinjectie DTP nodig zijn bij reizigers.

Besmetting met de tuberkelbacil leidt tot tuberculose. Meestal vindt de besmetting via de ademwegen plaats, de tuberkelbacterie wordt in speekseldruppeltjes via hoesten of niezen verspreid. Alleen mensen met een zogenaamde open tuberculose zijn besmettelijk. Mensen kunnen de bacterie die tuberculose veroorzaakt lang bij zich dragen, zonder dat deze klachten hoeft te geven. De meest voorkomende klachten zijn chronisch hoesten [langer dan drie tot zes weken], pijn op de borst, nachtelijk zweten, extreme vermoeidheid, soms gepaard gaand met koorts en gewichtsverlies. De aandoening is helaas weer in opmars en komt relatief veel voor in Afrika, Oost-Europa, Azië, Midden- en Zuid-Amerika. In deze gebieden moet u bedacht zijn op TBC als u veel contact heeft met de plaatselijke bevolking en er langer dan drie maanden verblijft.

Er bestaat een vaccin tegen tuberculose [BCG]. Wanneer U langdurig gaat verblijven in een TBC land en veel contact heeft met de lokale bevolking, wordt vaccinatie of controle op besmetting aanbevolen. Controle op besmetting geschiedt door middel van een huidtest [Mantoux] bij voorkeur voor en na de reis. U kunt in deze gevallen het best tijdig contact opnemen met de tuberculosedienst van de GGD in Uw regio.

In een reeks Zuidoost-Aziatische landen [Thailand, Cambodja, Indonesië, Singapore, Zuid-Korea, Hongkong] woedt sinds december 2003, maar mogelijk al veel langer, een epizoötie [= epidemie onder dieren] van vogelpest of vogelgriep [engels: Avian Flu]. Voor de reiziger is het risico om vogelgriep op te lopen verwaarloosbaar klein, mits hij|zij intensief contact met pluimvee vermijdt. Het risico op een verkeersongeval of van ziektes als dysenterie, tyfus, malaria en tuberculose is  in die landen is vele malen groter.

De internationale belangstelling voor de vogelgriep in Zuidoost-Azië heeft een andere reden: het griepvirus dat vogelgriep veroorzaakt, is een influenza-A-virus  Het influenza-A-virus heeft veel subtypen.

Mensen kunnen ook ziek worden van influenza-A-virussen: in Nederland hebben wij jaarlijks in de winter een flink aantal zieken door influenza = 'griep' [niet te verwarren met 'een verkoudheid']. Daarbij gaat het echter om virussen van een ander subtype influenza-A, een type dat zeer besmettelijk en nogal ziekmakend is voor mensen. De subtypen die bij mensen voorkomen zijn bekend en veranderen elk jaar een klein beetje. Hiertegen worden elk jaar vaccins ontwikkeld, zodat mensen met een hoog risico op een ernstig beloop gevaccineerd kunnen worden. Het vogelpestvirus dat nu in Zuidoost-Azië woedt, kan weliswaar ook mensen en andere dieren ernstig ziek maken en zelfs doen overlijden, zo is inmiddels gebleken, maar het virus is niet erg besmettelijk: het is alleen op mensen overgedragen na intensief contact met ziek pluimvee en niet van mens op mens. Het influenza-A virus kan zich echter gemakkelijk veranderen en de grote angst van de internationale gezondheidsautoriteiten is dan ook dat een mens gelijktijdig met zowel het menselijke influenzavirus als het vogelpestvirus wordt geïnfecteerd en beide virussen zich mengen, waardoor een nieuw griepvirus ontstaat dat niet alleen ziekmakend, maar ook zeer besmettelijk is voor mensen. Dan kan een zogenaamde pandemie, een wereldwijde epidemie ontstaan: dat nieuwe virus kan zich zo snel over de wereld verspreiden dat we niet op tijd het juiste vaccin kunnen maken om de wereldbevolking te beschermen. Voor zover we weten, is er drie keer eerder een dergelijke pandemie geweest, de eerste, die van de 'Spaanse griep' in 1918, heeft tenminste 20 miljoen, maar misschien wel 50 miljoen mensen wereldwijd het leven gekost. De twee latere, in 1957 en 1968, hebben elk naar schatting een miljoen doden geëist. Voldoende redenen voor zorgen dus, maar niet voor de reiziger naar die landen.

In Midden-Europa tussen het Zwarte Woud en Noord-Italië komt vossenlintworm voor. Hondenlintworm komt voor in het Middellandse Zeegebied. In zeldzame gevallen kan de lintworm ernstige schade veroorzaken aan een of meerdere organen. Besmetting kan optreden door het eten van ongewassen struikvruchten zoals bramen en bosbessen in de gebieden waar besmette vossen en honden leven.

Er bestaan geen vaccins tegen vossen- en hondenlintworm.

Dit virus komt voor in Afrika, West-Azië en het Midden-Oosten en wordt overgebracht door muggen. Sinds 1999 hebben zich ook gevallen van ziekte als gevolg van dit virus in de Verenigde Staten en Canada voorgedaan. De meeste mensen die in aanraking komen met het virus worden niet ziek of krijgen slechts milde symptomen van koorts, hoofdpijn, spierpijn, huiduitslag en vergrote lymflieren. Bij minder dan 1% ontwikkelt zich de ernstige vorm: hersen[vlies]ontsteking. Bij minder dan 1 op de duizend zieke personen verloopt de ziekte dodelijk. Er bestaat geen vaccin tegen het West nile virus.